Hôm nay một người bạn giới thiệu vài mẫu chuyện thú vị. Mạn phép dịch/tác giả (Tạ Cự Hải) trích lại để dần suy ngẫm.

(Doing business without capital)

Trong bài “Bạn muốn làm kinh doanh không?” chúng ta đã thảo luận về 4 câu trả lời rất phổ thông để tự biện bạch tại sao chúng ta không làm kinh doanh. Không Tiền, không Thì giờ, Tuổi già, không rành Tiếng ngoại quốc. Hậu quả của 4 chữ T này là Không Làm Kinh Doanh. Và vì Không Làm Kinh Doanh nên Không Làm Ra Nhiều Tiền. Lại sinh ra một chữ T nữa, không có gì mới lạ cả: chúng ta lại trở về cái vòng lẩn quẩn là vẫn KHÔNG CÓ TIỀN.

Tới đây tôi xin được phép giả sử rằng bạn đã đồng ý với tôi về lời giải thích ở bài 2 rằng 4 câu trả lời biện bạch đó đã không có lý do đứng vững và do đó không thể tiếp tục là sự trở ngại cho quyết định làm kinh doanh của bạn nữa. Nếu run rủi cho tôi là bất cứ vì lý do gì bạn không đồng ý với giả sử trên thì quả thật những dòng chữ tiếp nối sau đây sẽ chẳng giúp được tích sự gì cho bạn cả. Vậy nếu bạn rơi vào trường hợp này thì bạn có thể ngừng đọc tiếp và ra khỏi bài này để tiếp tục “lang thang trên net… mấy mình”, tùy hỉ.

Bạn vẫn tiếp tục đọc phải không? Vậy là bạn đã đồng ý với tôi. Ít nhất mình cũng phải có cái điểm chung nào đó để thảo luận và khai triển chứ ! Như vậy là bạn muốn làm kinh doanh mà không có vốn và muốn làm mà không cần vốn.

Như vậy là bạn đồng ý rằng bạn không có đủ tiền vốn để làm kinh doanh. Cũng có thể là bạn có tiền nhưng không muốn dùng tiền đó để làm vốn kinh doanh vì nó không chắc ăn, e làm không thành công, có cơ mất cả chì lẫn chài. Tóm lại, bạn muốn làm KINH DOANH KHÔNG CẦn VỐN. Làm kiểu này bạn sẽ chẳng có gì để mất. Nếu thất bại thì chỉ mất thì giờ thôi, mà còn học được kinh nghiệm miễn phí. Chắc ăn như bắp rồi.

Thử tìm hiểu tại sao hễ nói tới kinh doanh là người ta (trừ haita) nghĩ ngay đến cần phải có tiền vốn? Rồi dãy nảy ành ạch ra vậy. Đã nói là người ta sợ mất vốn mà cứ đòi phải có tiền vốn hoài (rõ khỉ, ỡm ờ hoài).
Có thể, và phần lớn, người ta nghĩ rằng muốn kinh doanh người ta phải có một kế hoạch thật lớn, qui mô; một cơ sở thật đồ sộ; dụng cụ thiết bị đầy đủ; tồn kho đầy ắp, nhân viên được huấn luyện thành thạo; tiếp thị hữu hiệu; khai trương rền rang, tưng bừng (và âm thầm đóng cửa nếu thất bại). Phải tốn từ bạc triệu đến tỉ thôi. Thật ra cũng có những kinh doanh khởi sự theo kiểu này, nhưng tương đối ít vì tuy có nhiều nhà tư bản có tiền nhưng họ rất đắn đo phải bỏ ra nhiều trăm triệu Mỹ kim đầu tư mà sự thành công thì rất là xa xôi …không rõ ràng và phải chịu đưng nhiều năm trước khi có thể thấy chút ánh sáng ở cuối đường hầm (cũng giống như nuôi trẻ sơ sinh, chờ mong tới ngày con cái trưởng thành và nên người). Thành thử nhiều người đã đốt giai đoạn phôi thai này bằng cách mua lại ca’c xí nghiệp đã có sẵn, về cải thiện lại và tiếp tục điều hành theo ý mình. Ở Hoa Kỳ, trái lại có rất nhiều người khởi sự kinh doanh từ garage của nhà họ ở với một chiếc máy vi tính rẻ tiền hoặc vài ba món hàng thủ công nghệ, gia dụng được đưa lên chào hàng, dần dà phát triển, lớn mạnh và trở nên giàu có. Những người này không cần có vốn nhiều, có khi chỉ cần năm ba trăm bạc để khởi sự mà thôi. Nghe đến đây có thể bạn sẽ thè lưỡi ra :tongue: è một tiếng phải không? Xin đồng ý với bạn. Đã có mấy người may mắn làm được điều này và thành công như Martha Stewart, e-bay, v.v. Bạn sẽ thấy là “khó lắm, cái computer mình cũng không có huống chi là cái garage, mình làm không được đâu, em chả, em chả… Thôi, cũng xin được đồng ý với bạn luôn. Vậy bạn có nghĩ ra phương kế nào khác không? Tính đi làm “hảng” trở lại chờ cuối năm lên lương à? Hay chờ “nó” trưa nay cho mình ăn tô mì cuối cùng trước khi trao cho mình cái mảnh giấy màu hồng hồng cho mình nghỉ việc? Mình trên 40 tuổi rồi. Chết thì chỉ được gọi là hưởng dương (chưa được hưởng thọ) tức còn trẻ lắm, nhưng về làm việc thì mình lại được xếp vào loại cao niên, chỉ chờ ngày “mu” về Florida uống thuốc lên máu hay tiểu đường thôi. Tất cả các thứ trên, vì lẽ này hay lẽ nọ, chẳng có thứ nào ổn cho bạn cả. Mà “cái già rầm rập nó thời theo sau…”.

Vậy là mình phải làm kinh doanh mà không cần vốn thôi. Điều quan trọng là phải tìm cho ra các loại kinh doanh không đòi hỏi phải có vốn.

Bạn hãy cùng tôi thử kể ra và phân tích xem loại nào cần và không cần vốn.

1. Mở nhà hàng (restaurant): cần rất nhiều vốn. Xây cái bếp không thôi cũng phải cần từ 100 ngàn đến 300 ngàn Mỹ kim (MK), có khi còn hơn nữa. Đó là chưa kể đến các thứ khác: trang bị bàn ghế, dụng cụ, trang trí, thực phẩm, Tiếp thị, v.v. Ế khách là mình trở thành thực khách bất đắc dĩ, phải ngồi ăn cho hết, mập bịnh luôn. Mức độ phi phỏng rất là cao, đứng hàng đầu về đóng cửa trong vòng 2 năm đầu của loại cung cấp dịch vụ.

2. Mở khách sạn (hotel): Ai lại không có nhu cầu ngủ. Không ngủ ở nhà thì ngủ ngoài đường, ngủ bờ ngủ bụi, homeless. Hồi còn ở Trung Học bạn có nhớ cái thí nghiệm về nhu cầu mơ ngủ của loài nhái không? Thà chết chứ không chịu bỏ nhu cầu giấc mơ. Có lắm người đã không “bị” ngủ ở nhà, “được” ngủ ở khách sạn thì lại không chịu nằm ngay đơ ra ngủ mà lại hì hục thức suốt đêm, kho6ng cho ai ngủ cả. Thế nên, nhu cầu chỗ ngủ là nhu cầu có thật và “tối” cần thiết. Nhưng ngành này lại còn cần nhiều vốn hơn nhà hàng nữa. Bạc triệu, nhiều triệu MK làm vốn. Vậy là cũng không xong rồi.

3. Mở tiệm bán quần áo, giày dép (Clothing & Shoes): Ai ở cõi đời văn minh này mà không mặc áo và… quần khi ra đường trừ phi là trong phòng the hay ở đảo ở truồng. Nếu ở VN thì cô nào chẳng mang guốc cho mấy anh chạy theo, rồi đi guốc vào bụng người ta. Rồi chê người ta “không đáng xách guốc”. Ở các nước Âu Mỹ mà không mang giày là coi như què, nhất là mùa đông lạnh chết người. Không có giày có mà cưa chân luôn. Các cô mà không có giày cao gót thì làm sao có bước đi ưỡn ẹo như người mẫu ở New York, Paris. Đây cũng là một nhu cầu có thực và rất cao, ở bất cứ xứ nào không chạy lúp xúp bằng chân đất. Có ai còn nhớ tiệm guốc ông Lê (?) ở ngã tư Lê Trung Đình và Lê Lợi gần chợ QN ngày xưa (trước 1960) không?
Coi vậy mà cũng cần phải có vốn (dẫu không nhiều nếu chỉ làm guốc ở VN hoặc bán dép râu Bình Trị Thiên khi ai đó còn trong rừng kháng chiến, nhưng rất nhiều ở Mỹ). Còn phải có người ngồi nâng chân sửa gót cho các cô các thầy khi họ chiếu cố.

4. Mở tiệm bán xe (car dealer): Xe hơi là cái cẳng của người Mỹ, cũng giống như cái xe đạp của người anh em phía bên kia trước 75, như cái xe thồ của người bán lu ở Hàng Đụn thuở nào bên Sơn Tịnh. Chắc chẳng có ai dám cãi (dù là dân Quảng Nam) rằng nhu cầu xe cộ là không quan trọng.
Nhưng ở Mỹ xe mỗi chiếc giá từ 17, 18 ngàn MK trở lên đến cả trăm ngàn. Ở châu Âu xe lại càng đắt hơn khoảng 15-20% (tôi có ghé xem giá ở Paris năm 2003). Vốn lớn vẫn là một vấn nạn cho ngành kinh doanh này.

5. Tiệm bán hoa (flower shop): Trong đời còn gì đẹp hơn hoa bạn nhỉ. Em cười như hoa, anh cười như khóc. Em bỏ anh, em càng cười, anh càng khóc. Em càng đẹp hơn hoa và anh càng giống cái giẻ rách. Khi yêu nhau, anh tặng em hoa hồng trong ngày Valentine. Khi kinh tế phồn thịnh, anh tặng em hoa hồng cọng dài. Khi kinh tế xuống dốc, anh thất nghiệp, anh sẽ ráng tặng em ổ bánh mì thịt nguội cho đỡ đói lòng. (Tôi còn nhớ ở Paris nhiều cô đầm trẻ đẹp cặp nách một cây bánh mì dài (baguette) không có giấy gói, vừa đi vừa nhai mẫu bánh mì. Tây họ tỏ tình hơi khác Huê kỳ, thấy cũng ngộ). Hết tiền rồi là không có còn tặng hoa hồng nữa đâu. Hết yêu cũng chẳng tặng hoa ai nữa. Khi em qua đời những người tình lỡ ngày trước cũng có thể mang vòng hoa tang tặng em và đi theo sau xe tiễn em. Hoa quả thật là một nhu cầu, tuy hơi xa xỉ, nhưng làm cho đời đẹp và lắm cô phải ngã lòng. Có ai áp dụng chiến thuật này chưa? Nhưng vẫn lại là vấn đề vốn.

6. Hành nghề địa ốc (real estate broker/agent): Một túp lều tranh, hai trái tim vàng. Quê mùa chất phác, (gần) già lụ khụ như tôi mà còn có ước mơ như Hoàng Cầm nữa là TomCat, Xì Trum, Bilu: “Nếu anh cò trẻ như năm cũ, quyết đón em về sống với anh, rồi những chiều vàng phe phất lại, anh đàn em hát níu xuân xanh…”. Ở đâu trên mặt đất cũng có nhu cầu chỗ ở. Muốn gọi là mái ấm cũng được. Muốn gọi là thiên đường cũng được. Tổ uyên ương cũng hay. Địa ngục, nhà tù cũng được. Thương ghét gì rồi cũng phải có một mái nhà. Sống mái nhà, thác nấm mồ. Yêu nhau mua nhà chung. Hết thương, em lấy nhà và các con. Anh đi chỗ khác chơi. Thưa các bạn, địa ốc là một nhu cầu thiết yếu của đời sống. Vốn liếng là cái license, bộ đồ vía. Xài khoảng 1 ngàn MK là bạn có thể hành nghề. Bán địa ốc để ăn hoa hồng không thôi chẳng làm bạn giàu xụ đâu (50K-150K/năm là giỏi rồi). Nhưng cái kiến thức và sự hiện diện thường trực trong thị trường sẽ cho bạn cơ hội làm giàu, có khi gấp 5 gấp 10 lần tiền hoa hồng bán nhà của bạn (sẽ bàn chi tiết ở một bài sau).

7. Hành nghề tài trợ địa ốc (Mortgage Broker/Loan Officer): Trừ phi bạn là con của Nữ Hoàng Elizabeth, con gái của tỷ phú Bill Gates, vừa kê’t hôn với một Sugar Daddy ở Texas hoặc mới trúng số, v.v., gần như rằng bạn cần phải vay một số tiền (loan) tương đối lớn so với số tiền bạn đã bỏ xuống (down payment) để mua nhà hoặc cơ sở thương mại. (Nội dung phần viết này chỉ giới hạn trong hoàn cảnh và thực tế tại Hoa Kỳ mà thôi. Quý vị nào ở các quốc gia khác xin vui lòng đóng góp ý kiến để cùng chia sẻ và học hỏi) .Công ty dịch vụ giúp bạn lập thủ tục vay tiền (tài trợ địa ốc) được gọi là Morgage Broker. Công ty này phải thỏa mãn những điều kiện pháp lý và tài chánh của chính phủ liên bang và tiểu bang nơi công ty hành nghề. Nhân viên làm đại diện cho công ty tiếp xúc, phỏng vấn và thu thập dữ kiện pháp lý và tài chánh từ khách hàng được gọi là Loan Officer. Đây là một dịch vụ có tính cách pháp lý và tài chánh, ảnh hưởng đến một số tiền tương đối lớn (nhiều trăm ngàn MK) và lâu dài (10, 15, 20, 30 năm). Vì vậy chính phủ liên bang và tiểu bang kiểm soát rất gắt gao sự hoạt động của các công ty này. Công ty Mortgage phải có Giấy Phép Hành Nghề (license) do tiểu bang cấp. Phần lớn các tiểu bang ở Hoa Kỳ không đòi hỏi Loan Officer phải có license miễn là bạn được huấn luyện và điều khiển bởi một Mortgage Broker, ngoại trừ một số ít tiểu bang như California, Florida(?). Chẳng hạn như ở California, muốn làm Loan Officer bạn phải có license địa ốc và bạn có quyền hành nghề cả hai chung với nhau tại cùng một công ty gọi là Địa Ốc và Tài Trợ Địa Ốc. Ngược lại ở phần lớn tiểu bang khác, Địa Ốc và Tài Trợ là hai ngành riêng biệt và khác công ty, độc lập với nhau. Vì thế ở phần lớn các tiểu bang (không đòi license) bạn có thể thành Loan Officer mà không tốn một đồng nào. Những tiểu bang đòi phải có license, có thể bạn sẽ phải chi khảng $500 MK. Nên nhớ rằng trong bất cứ trường hợp nào, bạn cũng phải làm việc cho và dưới sự điều khiển của một Mortgage Broker. Nếu biết phối hợp nhịp nhàng với ngành địa ốc và được hướng dẫn bởi người tài ba, kinh nghiệm và giàu lương tâm chức nghiệp, bạn có thể trở nên rất thành công trong thị trường này. Một lần nữa, vấn đề cần được nhấn mạnh ở đây là bạn phải vô ngành và ở trong thị trường lâu dài, bạn sẽ có kiến thức, học được kinh nghiệm đầu tư và bạn sẽ có cơ hội làm giàu vững chắc và hợp pháp. Trong năm rồi, tôi có 6 nhân viên có lợi tức từ 115 ngàn MK đến 270 ngàn MK. Nhưng điều đó không quan trọng bằng cơ hội làm giàu mà họ có được khi hành nghề cùng tôi, mỗi người đã đầu tư và kiếm thêm từ 300 ngàn MK đến hơn 1 triệu MK. (Mà khởi sự họ cũng chẳng có vốn liếng gì cả).

8. Hành nghề bảo hiểm (Insurance agent): Sinh Lão Bệnh Tử là lẽ thường ở đời. Thất tình có khi còn phải tương tư chết mỏi mòn, hoặc tự tử, bí tử, nhừ tử, huống chi là bệnh tật khi trẻ và đau yếu khi về già. Sự kiện này sẽ nảy sinh ra một số vấn nạn của gia đình và xã hội. Đau yếu, tai nạn tàn tật, qua đời bất ngờ, v.v., không đi làm được sẽ không có lợi tức cho gia đình, không có tiền trả thuốc men, bệnh viện, không trả được tiền nhà, con cái không có tiền tiếp tục lên đại học, v.v… Kỹ nghệ Bảo hiểm ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu phúc lợi của gia đình và an sinh xã hội. Thành thử bạn thấy có bảo hiểm sức khỏe, nhân thọ, tại nạn, bất khiển dụng, tiền nhà, xe cộ, v.v… Bài này không nhằm đi vào chi tiết kỹ thuật cũng hư kế hoạch tiếp thị của ngành bảo hiểm, sẽ được thảo luận sâu hơn khi có nhu cầu. Muốn hành nghề này bạn cần phải theo một khóa huấn luyện, sau đó đi thi tiểu bang và lấy giấy phép hành nghề, làm việc với một công ty bảo hiểm đã hội đủ điều kiện hành nghề và quản trị. Mỗi license bạn cần phải tốn tổng cọng khoảng 1 ngàn MK (tiền học và thủ tục thi, license…). Có một số người VN rất thành công trong ngành này. Từ một agent thường, nếu làm việc giỏi bạn có thể trở thành executive, ngoài lương cao còn được chia tiền hoa hồng từ lợi tức cung cấp bởi thuộc cấp thuộc hệ thống của mình. Tôi đã từng ở trong ngành này và biết có những người đã có lợi tức từ 500 ngàn MK trở lên hàng năm và hưởng bổng lộc lâu dài.

9. Hành nghề đầu tư chứng khoán (Stock Broker/agent): Có một số lớn bà con, đặc biệt là quý bạn trẻ tốt nghiệp đại học trong giới khoa học và kinh doanh đã tham gia tích cực vào phong trào buôn bán chứng khoán (stock trading) trong những năm từ 1997 đến 2000. Hầu hết đều vỡ mặt, có khi bị phá sản vì trò “CHƠI” stock này. Đã gọi là “chơi” có nghĩa là “ĐÁNH BẠC” đó bạn. Quý bạn này đã “canh thị trường” (market timing), với ý định “mua rẻ, bán đắt” để kiếm lời. Sự hiểu biết và “canh me” của bạn chỉ đóng góp dưới 2% của các yếu tố quyết định của sự thành công.
Thế nên, ngoài những xôn xao buổi đầu khi thị trường “hot” gọi là “bull market”, bạn sẽ bị loại khỏi vòng chiến khi thị trường nguội xuống (cool down) gọi là “bear market”. Thật ra, dù ở bull hay bear market cái xác suất thắng không đáng kể so với cái chắc chắn thua của bạn. Chính vì vậy mà trước sau gì bạn cũng phải bị khánh tận. Chỉ là vấn đề thời gian.
Muốn đầu tư đứng đắn và thành công trong cả hai ngành thị trường chứng khoán (stock) và quỹ hỗ tương (mutual funds), bạn cần phải theo các khóa huấn luyện và thi lấy license (Securities Series 7 và 24 cho Stock, và Series 6 và 63 cho Mutual Funds), rồi làm việc với một công ty hợp pháp và được chấp thuận bở chính phủ. (Tôi có licenses trên 6 tiểu bang, đã từng là Regional Field Director của 1 công ty đầu tư lớn, quản trị khoảng 300 người trong đó có 25 người Marketing Directors, Senior Marketing Directors). Bài này cũng không có mục đích đi sâu vào đề tài này, sẽ được thảo luận chi tiết hơn khi có nhu cầu. Tóm lại, đầu tư là một tiến trình lâu dài, áp dụng các nguyên tắc và phương pháp an toàn một cách khoa học, hợp tình hợp lý và hợp pháp nhằm bảo vệ sự phúc lợi và quyền lợi của người tiêu thụ, khác hẳn với trò chơi stock chỉ là một hoặc nhiều canh bạc đen đỏ không hơn không kém. Hành nghề này bạn cần phải có license và tuyệt đối tuân theo một số luật lệ khắt khe, vi phạm sẽ bị trừng trị đích đáng. Phí khoản huấn luyện và thủ tục hành nghề được ước lượng khoảng chừng 1 ngàn rưởi đến 2 ngàn MK. Như quý bạn đã thừa biết, có rấ nhiều người rất thành công trong ngành này. (Phần lớn những người có license đầu tư thường cũng có license bảo hiểm sức khoẻ và nhân thọ (life & health) vì có những sản phẩm kết hợp của 2 ngành này trong thị trường).

Tôi nghĩ là bài này có thể được tạm ngưng nơi đây để dành thì giờ cho phần quan trọng hơn, đó là phần Thảo Luận. Quý bạn có thể đưa ra một ngành nghề nào đó mà không đòi hỏi phải có vốn rồi chúng ta cùng thảo luận. Sau đó tôi sẽ đề nghị một ngành nghề và mình sẽ vào chi tiết, rồi biết đâu bạn sẽ cũng như nhiều người khác và chính tôi trước đây, đem ra áp dụng,. Tôi sẽ cố gắng hướng dẫn bạn (hoàn toàn miễn phí, không có dính dáng bất cứ quyền lợi gì cả) và biết đâu một ngày nào đó không xa (tôi nghĩ là 2-3 năm) tôi sẽ được tin vui về sự thành công và phúc lợi của bạn.
Trong khi chờ đợi, tôi sẽ viết tiếp bài 4: Bốn nguyên tắc chính làm kinh doanh không cần vốn để bổ túc kiến thức cho bạn trong giấc mộng Cờ Hoa này.
Tôi cũng xin Quý Bạn, đặc biệt là TomCat, Đoản Kiếm, IceMan, Bilu, XiTrum, hht và DSB, tha lỗi vì tôi đã không hoàn tất bài này sớm hơn như dự định. Xin cứ xem như là một lỗi lầm của mầm “sồn sồn” đi nhé. Tôi cũng có một thứ cõi riêng phải theo đuổi trong cái kiếp người lẻ loi này.
Xin cám ơn sự kiên nhẫn và lòng độ lượng của Quý Bạn.

(Tạ Cự Hải)